CAS Testi (Cognitive Assessment System); Bilişsel Değerlendirme Sistemi-Ölçeği olarak adlandırılır. 5-17 yaş grubundaki bireylere uygulanır. 5-7 yaş ve 8-17 yaş olmak üzere iki ayrı formu vardır. Test kendi içerisinde 4 ana teste ayrılır ve bunlardan her bir test ise kendi içinde 3’er alt teste ayrılır. Toplamda 12 alt testten oluşur. CAS testinin Türkiye standardizasyonu; İstanbul Üniversitesi akademisyenleri tarafından yapılarak Türkçe’ye çevrilmiştir. Teste ilişkin; norm, geçerlilik ve güvenirlilik çalışmaları neticesinde ülkemizde uygulanmaya başlanmıştır.
CAS testi; bilişsel yetenekleri ölçer. Akıl yürütme, strateji oluşturma, dikkat, hafıza, bilgiyi işleme, yargılama, hatırlama gibi bilişsel yetenekler; Planlama, Eş Zamanlılık, Dikkat ve Ardıllık olmak üzere 4 ana başlıkta değerlendirilir.
PLANLAMA NEDİR? PLANLAMA BECERİSİ İÇİN NELER YAPILABİLİR?
Planlama becerisi; plan yapma, oto kontrolü sağlama, farkındalık, strateji oluşturma, değişen durumlara ilişkin yeni stratejiler geliştirme, problem çözme, karar verme, değerlendirme gibi bilişsel yetkinlikleri içeren bilişsel yeterlilik alanlarıdır. Bir problem yaşandığında bunu nasıl çözeceğini belirlemek, bir tatil sürecini ayarlamak, organizasyon oluşturmak gibi durumlar planlama becerisinin öne çıktığı örnekler olarak değerlendirilebilir.
Planlama becerisini geliştirmek için;
- – Düzenli çalışma alışkanlığı kazandırmak
- – Gündelik hayatta ve sosyal ortamlarda yaşanan sorunlarla ilgili çözümler üretmek
- – Stratejik düşünme becerisini geliştirmek
- – Karar verme becerilerini geliştirmek
- – Plan, program ve organizasyon yapabilmeyi sağlamak
Yukarıdaki maddelerde verilenlerle birlikte benzer maddeler bu alanın gelişimine destek olacaktır.
EŞ ZAMANLILIK NEDİR? EŞ ZAMANLILIK BECERİSİ İÇİN NELER YAPILABİLİR?
Eş zamanlılık; görsel bütünlük algısı, bilgi üzerinde işlem yapma, farklı ögeler arasında ilişki kurma, bağlantı kurma, doğal zeka, kavramları anlama, anlam bütünlüğüne ulaşma, aynı anda birçok uyaranı ele alabilme, yönerge alma, yönerge takibi ve fotografik hafıza gibi bilişsel yetkinlikleri temsil eden zihinsel beceridir.
Eş Zamanlılık becerilerini geliştirmek için;
- – Yer, yön ve konum tarif etmek, ettirmek
- – Akıl yürütmeye dayalı çalışmalar yapmak
- – Görsel ve uzamsal becerilerin gelişimini desteklemek
- – Uzun ve kısa süreli görsel bellek alanlarını desteklemek
- – Sağ ve sol beyin koordinesine yönelik çalışmalar yapmak
DİKKAT NEDİR? DİKKAT BECERİSİ İÇİN NELER YAPILABİLİR?
Dikkat; istendik (belli bir amaca yönelik) uyaranları işleme alma, istenmeyen (amaca yönelik olmayan) uyaranları yok sayma süreci olarak basit bir dille tanımlanabilir. Önemli bir işi tamamlamak, ders çalışmak, araba sürmek, bir konferansta anlatılan konuya odaklı dinlemek dikkat becerisinin öne çıktığı örneklerdendir.
Dikkat becerilerini geliştirmek için;
- – Dikkat dağıtıcı yaşantıları azaltmak (yoğun ekran kullanımı, plansız çalışma, dağınık ortam…)
- – Yapılacak iş ve faaliyetleri planlamak
- – Düzenli egzersiz yapmak
- – Etkin dinleme ve çalışma becerilerini geliştirmek
- – Dikkat geliştirmeye yönelik oyun ve materyalleri kullanmak
- – Önemli ve öncelikleri ayırt edip sıralamak
ARDILLIK NEDİR? ARDILLIK BECERİSİ İÇİN NELER YAPILABİLİR?
Ardıl İşlem Yeteneği; kısa süreli hafızada işitsel uyaranları etkin kullanabilme, farklı sözel uyaranları organize etme, geri çağırma, verilen söz dizilimini hatırlama, belirli sürede ritmik tepkide bulunabilme, kısa süreli bellekte bilginin kodlanması gibi bilişsel yetenekleri ölçer.
Ardıllık becerilerini geliştirmek için;
- – Kısa süreli hafıza becerilerini güçlendirmek
- – Sözel ve dilsel faaliyetleri artırmak
- – Tekerleme, bilmece, bulmaca gibi çalışmalar yapmak
- – Ritmik çalışmalar yapmak
- – İşitsel dikkat ve sözel yönerge takibi konularında çalışmalar yapmak
CAS TESTİ NEYİ ÖLÇER?
- Üstün Zekalı Çocukların Değerlendirilmesi
Anlama, hafıza, dikkat, kavrama, akıl yürütme gibi başlıklar bilişsel becerilerdir. Bilişsel becerilerdeki yetkinlik potansiyel oluşturur. Üstün yetenekli bireylerin bilişsel becerilerindeki yüksek potansiyel, onların özel kategoride yer almasına sebep olmaktadır. CAS testi; bilişsel becerileri ve onların oluşturduğu bilişsel işlem alanlarını ölçmekle potansiyeli değerlendirmiş olmaktadır.
- Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocukların Değerlendirilmesi
Kendini durdurmakta zorlanan bireylerin üst düzey bilişsel becerilerinden; kendini kontrol etme, stratejik davranma, davranış ve düşüncelerini kontrol etme gibi durumlarda yaşadığı zorluktan dolayı birçok problem ile karşı karşıya kalmaktadırlar. Bunu erken yaşlarda değerlendirmek ve görmek müdahale açısından daha çok avantaj sağlar. CAS testi ile belli oranda bu durumu ele almak mümkündür.
- Öğrenme Güçlüğü Olan Çocukların Değerlendirilmesi
Akademik süreçlerde (okuma, yazma, dinlediğini anlama) temel düzeyde oluşan ortalamadan fazla hataların olması durumu özgül öğrenme güçlüğü denilen başlıkta değerlendirilir. Bu hatalar bilişsel işlem alanlarındaki senkronize olamama durumuna bağlı ortaya çıkmaktadır. CAS Testi ile bilişsel işlem alanlarına yönelik yapılan değerlendirme ve sonucunda oluşan tablo öğrenme güçlüğü olan bireylerin fark edilmesine imkan vermektedir.
- Başarının Önceden Kestirilmesi
Bilişsel becerilerin yüksek olması, bilişsel işlem alanlarındaki tutarlılık beynin bütüncül olarak çalışmasını sağlar. Bu durum aynı zamanda akademik avantaj sağlar. CAS testi ile yapılan değerlendirme neticesinde, akademik olarak yetkin olduğu bilişsel beceri alanlarını da görmek mümkündür.
- Zihinsel Engelli Olan Çocukların Değerlendirilmesi
CAS testi eğitim-öğretim neticesinde elde edilen bilgileri, değerlendirme sırasında çok az kullanmaktadır. Bireyin akademik kayıpları test performansına yansımadığı için CAS testi değerlendirme açısından avantaj oluşturmaktadır. Bilişsel beceri alanlarındaki değerlendirme kişinin zihinsel olarak genel bir potansiyelini ortaya koymaktadır.
- Travmatik Beyin Hasarı Olan Çocukların Değerlendirilmesi
Yönetici bilişsel beceriler (dürtü, duygu, düşünce, davranış kontrolü, organizasyon, planlama, problem çözme, dikkat gibi) travmatik beyin hasarı olan bireylerde işlevselliğinde kayba neden olup sorun ortaya çıkmaktadır. Farklı bilişsel alanların değerlendirilmesi ve bilişsel işlem alanlarındaki senkronize – asenkronize sonuçlar durumun değerlendirilmesine imkan vermektedir.
- Ciddi Duygusal Bozuklukları Olan Çocukların Değerlendirilmesi
CAS, ciddi duygusal bozuklukları olan çocukların değerlendirilmesinde de yardımcı olabilecek bilgiler sağlar. Bu çocukların davranış kontrolü, diğer kişilerle yaşadıkları sosyal problemleri ve dürtüsellikle ilgili olarak yaşadıkları güçlükler, CAS testinin belli bilişsel işlem alanlarındaki düşük puanlarla ilişkilendirilebilir.
- Planlama Problemleri Olan Çocukların Belirlenmesi
CAS, çocuğun planlama ve organizasyon düzeyini değerlendirmek için sistematik ve yapısal bir yöntem sağlar (Weyandt ve Willis, 1994). Planlama alt testleri çocuğun etkinlikleri organize etmesine, uygun stratejiler kullanmasına, dürtüselliğine, davranışlarını düzenlemesine ve değerlendirilmesine karşı hassastır.
CAS TESTİNİ KİM UYGULAR?
Test uygulayıcı yeterliliğine sahip olan; psikolojik danışman ve psikologlar uygulamaktadır. Bunun için test uygulayıcı yeterliliği için “uygulayıcı sertifikası” edinmek gerekir. CAS testinin uygulayıcı eğitimi ise İstanbul Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi tarafından verilmektedir.
CAS TESTİ NEREDE YAPILIR?
Test için uygulayıcı yeterliliğine sahip uzman uygun bir yerde testi yapabilir. Uygun yer ise; sade ve sessiz, yeteri kadar ışık alan, test süresince bölünme olmayacak, masa ve sandalyenin olduğu kapalı bir oda olabilir. Genel olarak; danışmanlık merkezleri, belirli kurumlar, özel hastaneler, özel klinikler ve uzmanın uygun bulduğu bir ortamda yapılır.
CAS TESTİ NASIL UYGULANIR?
Uzman ve test uygulanacak kişinin; karşılıklı bir masada çalışma yaparak, testin aşamalarının tamamlanması sağlanarak uygulanır.
CAS TESTİ KAÇ YAŞA UYGULANIR?
5 yaştan (60 aylıktan itibaren) başlanarak, en fazla 17 yaş 11 aylık olan bireylere uygulanır.
CAS TESTİ NE ZAMAN UYGULANIR, NİÇİN UYGULANMALIDIR?
Sorun Kapsamında
- – Beklenmedik akademik başarısızlık durumları söz konusu ise
- – Dikkat problemlerinin olabileceğinden şüpheleniliyorsa
- – Öğrenme de tutarsız bir performans sergileniyorsa
- – Ders başarılarında iniş ve çıkışlar sık sık oluyorsa
- – Bazı dersleri daha iyiyken bazı derslerde bariz zorlanma yaşanıyorsa
- – Öğrenme zorluklarından bahsediliyorsa
Yukarıdaki maddelere benzer durumlar varsa; Cas testi ile değerlendirme yapmak sorunun tespiti açısından önerilmektedir.
Tanıma, Keşif ve Yönlendirme Kapsamında
- – Akademik yetkinlikleri görmek
- – Bilişsel yetenek alanlarını fark etmek
- – Gelişime açık alanlarını görmek
- – Doğru çalışma ve plan yapabilmek
- – Öğrenme yöntemlerini görmek
- – Zeka potansiyelini değerlendirmek
- – Kişiyi doğru bir şekilde yönlendirmek amacıyla cas testi uygulanabilir.
NOT: Teste Gelirken Dikkat Edilecekler:
- – Yeteri kadar dinlenmiş olması
- – Hastalık durumu olmaması
- – Beslenmesine dikkat edilmesi, aç olmaması
Gibi biyolojik durumlara dikkat edilmesi önerilir. Aynı zamanda;
- – Test olarak bahsedilmemesi
- – Performansını en iyi şekilde sergilemesi gerektiğine dair direktifler verilmemesi
- – Kaygıya sevk edecek söylem ve eylemlerden uzak durulması
- – Moral ve motivasyon durumunun olağan seyirde olması gibi maddelere de özen göstermek önerilir. Kısaca; durumun normal seyirde olmasının sağlanması yeterlidir.